Leven met lef
Susanne Piët

Leven met lef, leven met avontuur…. Dat doen mensen die hoge bergen bestijgen, die diepzee duiken, die er te paard van door gaan met een geliefde die in ongenade viel in de familie, die hun kapitaal steken in de verwezenlijking van een onwaarschijnlijke droom. Misschien kun je sommige van die dingen doen door een georganiseerde avonturenreis te boeken, maar dat vraagt niet om echte lef. Echte lef betekent het willen nemen van echt risico, zonder vangnet dus en zonder annuleringsverzekering.

Nu is lef natuurlijk niet voor iedereen hetzelfde. En ieder tijdvak heeft ook weer zijn eigen favoriete lefonderwerp. Lef is aan mode onderhevig. Toen ik een jaar of drie geleden op een internationaal congres over moed in het Italiaanse Triëste aan de bezoekers vroeg welke concrete voorbeelden van lef zij kenden, kwamen zij vooral met verhalen over mensen die hun carriere en hun financiële situatie hadden verruild voor een leven van betekenis: minder betaald of in aanzien staand werk doen wat je echt leuk vindt of werken voor een goed doel.

Naar aanleiding van mijn boek De Emotiemarkt,waarin mijn site stond vermeld, kreeg ik uit allerlei delen van de wereld mails van mensen die al of niet met gezin de stoute schoenen hadden aangetrokken en een nieuw zinvol leven waren begonnen….

Lef niet voor jou weggelegd? Jawel hoor. Iedereen heeft zijn eigen lefprofiel. Als je maar weet wat je kunt en wie je bent. En als je vervolgens maar bereid bent grenzen te verleggen….En een uitdaging vind die bij je past. De vorm van lef is nu typisch iets wat een ander je niet kan dicteren. Voor de een is een breiwerk voldoende en voor een ander is de K2 nog niet hoog genoeg.

Het moeilijke is dus niet alleen dat je jezelf moet kennen, maar ook dat je een goede uitdaging moet vinden. Vaak kun je die vinden in activiteiten,die je niet onderneemt om iets anders te bereiken of om geld of aanzien te verdienen maar die een doel op zich zijn.Zoals de verwezenlijking van een ideaal, een droom, het je wijden aan ideologische doelen. Maar ook creatieve of andere grensverleggende dingen zoals schaken, balletdansen, componeren en bergbeklimmen voldoen. Als je daarin ver durft te gaan, met toewijding en voor de volle honderd procent, leef je niet alleen met lef, maar kom je ook nog in aanmerking voor een emotioneel loon onderweg. Dat behelst een hemelse sensatie, een soort trance of betovering.

Wie weet fiets, schaats, zeil, ren of jog je wel, dan ken je het gevoel als je door je pijngrens heengaat. Je gaat zweven, waarbij het lijkt alsof de ene handeling automatisch overgaat in de andere, zonder dat er bewust energie aan toegevoegd hoeft te worden. Ik was, ben eigenlijk nog steeds, de coach van een carriere vrouw die van de ene dag op de andere besloot de marathon te gaan lopen. Ze leek er helemaal niet het type voor. Ze bewoog gewoon niet veel, en at en dronk graag en stak haar tijd in het vinden en maken van mooie dingen. Ze zag er mooi en gezellig vol uit. Maar ze had die marathon in haar hoofd gezet en ze trainde ervoor. Vaak de pijngrens natuurlijk en gelukkig onderweg ook die flow. Maar toen ze in New York juist na het jaar van nine eleven de marathon liep, smaakte ze de ware beloning van haar beslissing met lef. En toen ze terugkwam genoot ze van de bewondering van anderen ervoor. Bovendien zag ze er behoorlijk afgetraind uit, en dat stond haar best.

Ben je niet zo fanatiek? Ben je zelfs angstig, vind je zelf? Wees maar niet onmiddellijk jaloers op types die een lef gen hebben. Die voelen dus haast geen angst, ook als ze grenzen overschrijden. Dat brengt niet zelden in problemen en soms in de gevangenis. Angst dus een onmisbare factor. Wie daar niet naar wil luisteren is of dom of heeft geen fantasie. Bij alles wat je doet, ook als je ver wilt gaan, moet je risico inschatten.

Er is behalve dood, ongeluk of mislukking nog een risico dat je loopt, als je ergens voor wilt gaan. En dat is dat mensen, zelfs je geliefden of naasten je voor gek verklaren. Toen ik bijna twintig jaar geleden tijdens een dineetje aan vrienden aankondigde dat ik een landgoed met veertig hectare in het midden van het land had gekocht, keken zij mij even vluchtig aan, en vroegen vervolgens hartelijk of ze me nog wat konden inschenken en begonnen ze over een ander onderwerp. Aanvankelijk geloofden ze me dus niet. Later verklaarden sommigen me voor gek. Anderen voorspelden dat ik het niet zou volhouden. Als je grenzen verlegt hoor je er voor je het weet niet meer bij.

Een van de meest actuele angsten die mensen vandaag de dag hebben is nu juist die sociale angst: dat ze buitengesloten zullen worden.

Veel mensen hebben namelijk de neiging om zich aan te passen. Soms gaan ze daarin zover dat ze zichzelf kwijtraken. Toch zijn we nu precies aangeland op het terrein dat nu in de mode is als het om lef hebben gaan: het lef hebben om jezelf, in al je authenticiteit, met plezier vooral op de kaart te zetten.

Natuurlijk heb je je eigen hangups, problemen en verleden. Maar nu heb je ook de keuze: je bij je eigen verhaal neerleggen of dit (re)construeren. Als je de media bestudeert, dan kun je waarnemen dat kennelijk veel mensen een ongelooflijk grote behoefte voelen om een nieuw leven te beginnen. Zij zouden vaak het liefst hun vorige ik als de staart van een hagedis achter zich laten en zichzelf opnieuw vormgeven. Deze make-over wens vertegenwoordigt een markt: mensen verhuizen, emigreren, jobhoppen dat het een lust is; mannen gaan voor de tweede leg; mensen veranderen van relatie, soms van geslacht; anderen verven hun haar en botoxen.

De markt voor fysieke make-overs is daarop gericht. Zoals we allemaal weten, gloreert de plastische chirurg; samen met de kok staat hij in de toptien van icoonberoepen (de voetballer ver in zijn schaduw achterlatend).

Kennelijk is iedereen eraan toe. Niet noodzakelijk fysiek, maar vooral mentaal. Een mentale make-over. Maar wie zal je zijn? Wie zal je neerzetten? Op het ogenblik is niets zo in de mode als authentiek zijn. Ga je je in de luren te laten leggen door een algemene drang tot conformiteit, door sociale of andere 'vanzelfsprekendheden'? Je hebt de vormgeving eigenlijk zelf in de hand. Je kunt je óf aanpassen en veilig onderduiken achter gevestigde waarden en normen óf je kunt jezelf uitdrukken, uit de kast komen heet dat.

Hoe? Het begint allemaal met het waarneembare. De keuze wordt dus of je kritiekloos meedoet aan de taal van de happy alto’s, de manga’s, de cosmic barbies, de gothic, de hiphop, de two step, het golftype, de Louis Vuitton of Ralph Laurencarriere vrouw of dat je gaat kiezen voor je eigen identiteit, met alle risico van dien. De meeste mensen bezwijken voor het verschijnsel dat in de sociale psychologie group think heet: de norm voor veilige consensus wint het van de realistische waardering voor alternatieven. Kijk maar eens op een station, of in een warenhuis, -ik heb zo’n waarnemingsonderzoek gedaan samen met studenten-: wie wil er zichtbaar zijn en wie niet?

Je kunt mensen op die manier scannen, lezen. Merken, consumptiekeuzes, maar ook motoriek leveren informatie over een persoon en hoe die in het leven wil staan. Zij leveren ook figuurlijk de richtsnoer voor de relevante belevingscode van identiteit. Dat noem ik emocode.

Je kunt jezelf op de kaart zetten in je eigen beleving, maar ook in de beleving van anderen door een pakket van zichtbare signalen, door een uniek, eigen consumptiepatroon, een pakket van bewuste en daarom “juiste” keuzes, al of niet hoog aangeslagen in de geaspireerde wereld waartoe je wilt behoren. Je kunt er ook voor kiezen om eigenwijs te zijn. Ik heb er geen waarde-oordeel over, maar als het gaat om lef: voor het een heb je natuurlijk meer lef nodig dan voor het andere. Al weet ik zelf niet wanneer ik mezelf dapperder zou vinden: als ik me durfde te laten botoxen en alom corrigeren door het chirurgisch mes, mijn angst-IQ voor ziekenhuis is megahoog, of als ik beweerde dat je schoonheid moet propageren in echtheid, dus bijvoorbeeld ook in de aftakelende tekenen van de ouderdom. Ik zou dan trouwens weer in een trend lopen, want in Rome hangen op dit moment grote spandoeken van een campagne, waarin een pleidooi wordt gehouden voor andere opvattingen van schoonheid. Het meisje met de sproeten: heeft die lelijke roestplekken, of ontroerende schoonheidvlekjes? De vrouw met de grijze haren: zijn die van zilver, of heeft zij zich laten gaan?Je kunt dus er over nadenken en kiezen, nee, je moet. Zelfs in Rome.

Met de keuzes die je maakt in je gedrag, je taal , je meningen en je uiterlijk, trek je als het ware een jas van waarden aan. Je doet dat met een combinatie, een persoonlijk pakket desnoods, van bijvoorbeeld hoe je eruit ziet. En met wat je zegt en niet zegt, vooral de manier waarop natuurlijk. En ten slotte met degenen met wie je omgaat (gezien wilt worden) en wie je afwijst. Ook daarin kun je lef tonen.

Er zijn van die momenten in je leven waarin de vraag wie je zelf bent, en hoe je beleefd wordt door anderen op scherp komt te staan. Wie ben ik eigenlijk? Dat is in zo’n situatie, die dikwijls vooraf gaat aan de stap met lef. Zij begint met de vraag wie je bent en wordt gevolgd door de vraag wie zal ik op de kaart zetten, hoe ga ik de markt betreden? En daarom zijn pijnlijke periodes eigenlijk tot kostbaar: ze kunnen je brengen tot zelfonderzoek. En tot ontdekkingen. In haar boek The Summer Before The Dark laat de Engelse schrijfster Doris Lessing haar vijftigjarige, pas gescheiden (menopauze,kinderen het huis uit, wie ben je nu nog waard) anti-heldin Kate ontdekken hoe ze beleefd wordt en hoe ze ermee kan spelen, gewoon door een manier van lopen.

“Kate stond voor de spiegel. Ze stak zich in een jurk die in plooien om haar heen hing als een zak, schudde haar haren los en liep naar buiten de avond in. En weer had ze onzichtbaar kunnen zijn. En toch hoefde ze alleen maar die andere jurk aan te trekken, een bepaalde slag in haar haar te leggen en blikken en verlangens zouden haar volgen bij elke stap.” Kate gaat nog een stap verder, zij gaat het effect van haar ontdekking ook onderzoeken. Zij loopt dus de straat op, waar bouwvakkers aan het werk zijn, om het effect zelf waar te nemen: “Kate liep achter haar aan. Ze liep achter zichzelf aan door Edgware Road en zag zich naar elk naderend gezicht, mannelijk of vrouwelijk, langdurig kijken om te zien of ze bekeken werd”. Wat Kate ontdekte was dat ze in het ene geval door de bouwvakkers werd nagefloten, terwijl ze een minuut later, als ze liep te sloffen en oogcontact vermeed door diezelfde bouwvakkers niet eens werd opgemerkt.
Moraal van het verhaal: we hebben de beleving van onze identiteit zelf in de hand. Als we willen, als we lef hebben, als we niet geleefd willen worden.

Maar wat is nou lef? Ik ben te laf om er een oordeel over te uiten, maar ik heb wel mijn voorkeuren. Zo ben ik dol op de imperfectie. Die maakt je volgens mij authentieker dan perfectie. Daarom vind ik dat de kale Koreaanse student uit mijn volgende voorbeeld lef had. Voor veel mannen is kaalheid nog steeds een probleem. De masterstudent aan de Design Academy in Eindhoven volgde een curriculum die de titel droeg: “I M”. Aan het slot van zijn opleiding, legde hij plechtig zijn toupet op tafel die hij al die tijd volkomen consequent had gedragen. Hij boog erbij en uitte klip en klaar de volgende korte verklaring, die zowel iets zei over zijn keuze, over zijn streven naar authenticiteit, als over de aanvaarding van zijn werkelijkheid. Alleen hij zei het niet, hij schreef het op het bord:

‘I M Perfect’

Hij sloeg de spijker op de kop, wat mij betreft. Je kunt je zelf perfect aankleden of uitvoeren, maar perfectie is dood, brengt niets in beweging. Je beroert er niemand mee. Veel ongelukkige mensen zijn, ondanks de ogenschijnlijke mogelijkheid om het geluk te kopen, meestal ongelukkig met zichzelf. Zoals gezegd kun je denken te lijden onder je lichaam, of onder de discrepantie tussen je verwachtingen en de gebleken werkelijkheid. Het is in deze tijd ook zeer waarschijnlijk dat je lijdt onder de tegenstelling tussen je zelfbeeld en het ideaalbeeld dat de media voor je opdissen.

Ik ben zelf een sucker voor de scheve hoektand en het onregelmatige gebit. Mensen die dat hebben vind ik al meteen sympathiek. David Bowie (ook met de twee kleuren ogen inderdaad) had het, helaas liet hij het reguleren. Ik heb in mijn laatste boek De Emocode dus niet alleen een pleidooi gehouden voor de magie van de imperfectie maar met name ook voor het ongereguleerde gebit. In het boek Vernon God Little:van D.B.C.Pierre kwijnt de hoofdpersoon haast weg als hij een van verre perfect meisje naast hem ziet neerstrijken op een barkruk. Zij heeft onder haar perfecte make-up een pukkeltje, maar de scheve hoekhand doet hem de das om. Hij verzucht in verrukking:…..She was so fucken real….
In het kader daarvan heb ik nu ansichtkaarten gemaakt waarop een meisje staat met zulke tanden *). Van mensen die er een kregen ontving ik diverse reacties van herkenning. “Ik ben persoonlijk altijd diep ontroerd”, schreef er een, “ door ogen die loensen, daarvan ga ik zo door de knieën”.

Heb je zelf iets imperfects, dan zou je mijns inziens van vrolijke lef getuigen als je dat aspect wist uit te buiten, te vermerken. Je zou dan bovendien iets doen wat therapeutisch goed voor je is. de 'omkeermethode'. Je kunt van je zwakheden een kracht maken. Gebruik je angsten als energiebron en ga daarmee op zoek naar avontuur en een doel.

Nu het in zwang is om je identiteit opnieuw neer te zetten of je zelf uit te vinden (Patty Brard doet dat vier maal per jaar) kun je echter wel in de valkuil lopen dat je je zo gaat bezighouden met je zelf, dat je er helemaal door bezeten wordt en in feite niets meer durft. Dat leidt helaas niet tot het belevingseffect van leven met lef. Noch voor jou noch in de ogen van anderen. Op de een of andere manier is dat effect veel groter als je met je identiteitvermerking luchtig kunt spelen. Of als je het zelfs vergeet. Er is wel een methode om je erin te trainen. Die methode is om jezelf de opdracht te geven dat je iedere dag tenminste een (1) ding moet doen dat nieuw voor je is.

De Britse psycholoog Ben Fletcher gebruikte deze omkeertechniek, die in therapiekringen Afleiding heet, met succes. Het is de techniek waardoor je je concentreert op iets wat buiten jezelf ligt in plaats van op het probleem waarmee je eigenlijk zat.
Fletchers succes werd via Oprah Winfrey wereldkundig omdat hij zich toelegde op de bestrijding van het opvallende en mediamiek aantrekkelijke vicieuze probleem dat te dikke mensen met zichzelf ervaren: ze worden misschien dik door te eten, maar ze gaan vervolgens eten omdat ze zich tot ongelukkig wordens toe concentreren op hun dik zijn. Fletcher, werkzaam aan de Britse University of Hertfordshire, gaf ze dus die opdracht: dagelijks een nieuw initiatief nemen dat indruiste tegen een oude gewoonte. Hij legde ze daarvoor vijftien paren alternatieven voor, zoals reactief/proactief. Of introvert/extravert. Ze moesten vervolgens een activiteit kiezen die niet in hun patroon paste. Bijvoorbeeld naar een nieuwe radiozender luisteren of een nieuw tijdschrift kopen. Het experiment bleek bijzondere resultaten af te werpen. Binnen vier weken waren alle deelnemers afgevallen; het gemiddelde was vijf kilo, maar sommigen vielen in deze korte periode wel achttien kilo af.

Afstand nemen van oude gewoontes en bereid zijn om grenzen te verleggen, vind ik leven met lef. Als het kopen van een halterzomerjurk daarin past, of het dragen van plateauschoenen, of het beginnen van een sport, ben ik helemaal voor, want het kan een vrolijke zomer worden. Mijn beeld is er een van heel veel zomerjurken in Rik Wouters kleuren. Ken je die Vlaamse beeldend kunstenaar? Je kunt zijn werk vinden in het Paleis voor Schoone Kunsten in Antwerpen. Stap in de trein, neem je fiets mee, en een beetje foute vriend(in), met een scheve hoektand, wie weet leef je dan al een beetje met lef.

Leven met lef is voor mij aanvaarden wie je bent, in alle nuances en tekortkomingen, en die identiteit vervolgens onbekommerd neerzetten en uitbuiten. In mijn coachingstrajecten gebruik ik soms de metafoor van de Travelling Companion. Ik bedoel ermee dat je aan jezelf een kameraad beleeft die je begeleidt op je levensreis. Als je dat kunt aanvaard je jezelf, en daar is pas echt lef voor nodig.
Je kunt je voorstellen dat je jezelf gezelschap houdt op de reizen die je maakt. Het idee is dat je jezelf leuk reisgezelschap gaat vinden, met wie je kunt keten, plezier maken, grapjes maken en ontdekken. Je kunt elkaar attent maken op waarnemingen, zoals, inderdaad, die eenzame schoen op de rijksweg en gaan bakkeleien, fantaseren over hoe die daar zo terecht heeft kunnen komen. Ik gun iedereen graag de volgende ontdekking in die omgang met jezelf: ik vind mezelf eigenlijk wel leuk gezelschap!

Dr.Susanne Piët is psycholoog en publicist. Zij heeft een adviesbureau in Wapenveld en werkt als adviseur, trainer en coach. Zij schreef meer dan vijftien boeken, waaronder De Emotiemarkt en Emotiemanagement. Haar laatste recent verschenen boek heet De Emocode.

*)Wie een ansichtkaart wil ontvangen, kan mailen via de envelopjes op de site www.susannepiet.com

Terug naar archief