De crisis van de jaren dertig voorbij

Een nieuwe wereldwijde crisis staat op tilt. Erger dan in de jaren dertig van de vorige eeuw, ons ijkpunt van financiele ramp. Berichten, zegslieden, economen en anderen kondigen haar aan. Zij beroepen zich op klassieke kennis van gerenommeerde economen als Keynes, Friedman, Merton en Galbraith. Zij baseren hun voorspelling op de dreigingen van instortende financiële markten, onroerend goed markten, failliete Eurolanden, bijkans failliete Verenigde Staten en het tanende vertrouwen van beleggers. Die gegevens zijn onomstotelijk waar. Maar betekent dat ook dat je die oude crisis zich herhaalt? Ik denk dus van niet, maar dat garandeert helaas toch geen vrolijke column. Ik ga me namelijk niet ook nog eens storen in het veredelde getwitter mumblecore over ditjes en datjes zoals het haar van Matthijs van Nieuwkerk, mijn keramieken keukenmes, of over hoe je moet doen als je Annemarie Oster tegenkomt. Daar worden we namelijk al genoeg mee afgeleid.

Nee, dit wordt een zwart stukje, want ik ben van huis en professioneel uit pessimist. Donker kijk ik al jaren naar de gewetenloze hebzucht die vrije markteconomie heet en die met actuele missionarissenijver wordt gepredikt of gewapend wordt afgedwongen onder de belofte van 'democratie' in gebieden waar eigenbelang verdedigd moet worden. We vragen erom. Hebzucht met glamourcoating die wordt verheerlijkt in de media. Met rijkaards als iconen. Met bestedingsgedrag als die als bewonderenswaardig. Met vergaard bezit als jaloersmakend. Bimbo's, kitsch, stijlloze oppervlakkigheid en zelfgenoegzaamheid zijn het nieuwe zwart.

Consumentisme en schuldenlasten worden aangewakkerd door een voortdurende verspreiding van illusies over de maakbaarheid, lees koopbaarheid, van een perfect en gelukkig leven. De emotionalisering van ons leven, gepaard aan de beschikbaarheid van alle informatie maakt dat we harder van slag zijn over de dood van Amy Winehouse dan over de hongersnood in de hoorn van Afrika. Dat we liever de privé; uitlating van John Galliano in een Parijs café; afstraffen dan het gevaarlijke gedrag van Wilders. Zijn aanwezigheid op internationale fora als in Berlijn wordt intussen blij en zonder commentaar afgebeeld met een kleurenfoto temidden van zijn Europese gevaarlijk ideologische clubgenoten. Hij wordt in tegenstelling tot de talentvolle ontwerper vervolgens vrijgesproken van laster en belediging door een publieksbange rechter. Hij wordt namelijk met succes en onder luid applaus verdedigd door een bruin gemaquilleerde 'steradvokaat', die in alle voor de PVV als links te boek staande opinieprogramma's ongebreidelde vrije televisie zendtijd krijgt en onverdroten tevens als vaste sidekick optreedt in een breed bekeken televisieroddelrubriek.

Demagogie rolt uit de mond van politici. Zij veroorzaakt het gevaarlijk door elkaar halen van begrippen, een verschijnsel dat klakkeloos wordt overgenomen door de media, al of niet onder redactie. Vrije markteconomie en democratie worden op een hoop gegooid om agressief oorlogsbeleid te legitimeren. Normen en waarden, twee totaal verschillende begrippen, worden standaard in een adem genoemd om repressie te verdedigen. Vrijheid van meningsuiting wordt vereenzelvigd met strijd tegen de islam. Linkse beginselen worden vereenzelvigd met ideologische misleidende terreur. Een goed persoon zijn wordt vereenzelvigd met populariteit, waarbij je persoonlijke design en je leger followers als maatstaf dienen. En zo ben je goed als de mensen van Oh oh Cherso of Linda de Mol. Of Martin Bosma, spindokter van reeds genoemde Wilders, uit wiens pen de 'Kopvoddentax' ontsproot. Hij kreeg een column in de kwaliteitskrant NRC Handelsblad, door hem overigens afgeschilderd als Wapen van de Linkse Ideologische Terreur...

O nee, het zal inderdaad vast een wrange tijd worden. Maar een crisis zoals toen in de jaren dertig krijgen we denkelijk niet. De digitale ontwikkelingen met daarin social media hebben een ongeëvenaarde verschuiving van macht naar een nieuwe klasse veroorzaakt. De consumentenmarkt, de klasse van de onderbuik, waar stemming motief en kwaliteitsijking is, domineert op de schermen, de fora en op de miljonairs-hitlijsten. De haard van besmettelijke stemming kan gemakkelijk worden verspreid door media en social media als drager. Rebellie en opstanden zijn gemakkelijk te regelen. En dus ook te voorspellen. Daar heb je het via internet aanstormende leger hoopvolle trendwatchers niet voor nodig. En die voorspellen dat ook niet, want daarmee verdien je natuurlijk geen populariteit of geld. Wie wil echt Cassandra zijn? Zij zijn net als media marktconform.

Ik zie ditmaal geen crisis maar een totale revolutie aanstormen, op economisch, sociaal, politiek en psychologisch gebied. Alles gaat op zijn kop. Waar in onze contreien voorheen de grote multinationale ondernemingen de dienst uitmaakten, vervalt de beurt nu aan kleinere innovatieve nieuwe marktgevoelige jonge ondernemers. Gastarbeiders zijn de nieuwe tycoons. Waar voorheen de Verenigde Staten de markt dicteerden, zullen nu geheel andere landen en werelddelen die lead krijgen. Landen die beschikken over natuurlijke bronnen of grondstoffen, zoals rare earth, goud, diamanten, olie. Of landen, werelddelen die zelf een grote interne markt en dus een dichte bevolking hebben, zoals India, China, Indonesië. Landen die bovendien zo weinig 'ontwikkeld' waren dat zij nu de gelukkige staat van immuniteit hebben voor de epidemische vertrouwenscrisis op de effectenmarkt en de geschakelde effecten van ineenvallen van markten à la vallende dominostenen.

In het oog van die revolutie overleven mensen, instituten, landen en regeringen die flexibel zijn en open staan, niet alleen voor innovatie in producten diensten en denken, maar vooral ook voor vreemde culturen. Die bereid zijn kennis te maken met nieuwe talen en gebruiken, die iets weten van relatiebeheer, diplomatie, charme en onderhandelen. Ontwikkelingen waarin de onderbuik in een satanisch verbond van media en markt het belemmerend voortouw nemen om te houden wat er is (Ik hou van Holland), benemen hen die kans. Daarom zou iedereen, ook zij die nu rijk, populair en machtig zijn, al was het alleen maar vanuit gezond eigen belang, moeten knokken voor een nieuwe cultuur van gewetensvolheid, respect en elegantie.

En dit houdt, om te beginnen in Nederland, onweerlegbaar en onvermijdbaar in: een onverwijld einde aan deze rampzalige regering.

Susanne Piët